یک موزاییک رومی کشف‌شده در شهر باستانی آدرامیتیون در ساحل اژه ترکیه، پنجره‌ای کم‌نظیر به رابطه انسان و حیوان در حدود ۱۸۰۰ سال پیش باز کرده است. در این اثر، یک گربه روشن‌رنگ روی بالشی آبی‌ـ‌سبز دیده می‌شود و سگی در حال دویدن یا جهش است. نکته استثنایی این است که هر دو حیوان نام دارند: «زُمَرُّد» و «اُقیانوس».

جزئیات این پژوهش در سپتامبر ۲۰۲۶ مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. پژوهشگران با وجود نشانه‌های صمیمانه اثر، تأکید می‌کنند که هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت این دو حیوان دقیقاً «حیوان خانگی» به معنای امروزی بوده‌اند.

پاسخ مستقیم

باستان‌شناسان در ویلایی رومی متعلق به اواخر قرن دوم یا قرن سوم میلادی، موزاییکی ۱۵‌بخشی یافته‌اند که تنها دو حیوان آن با نام معرفی شده‌اند: گربه‌ای به نام Zmaragdin به معنای زُمَرُّد و سگی به نام Okeanos به معنای اُقیانوس. وضعیت قرارگیری گربه روی بالش و نام‌گذاری هر دو حیوان نشان می‌دهد آن‌ها احتمالاً برای ساکنان خانه آشنا و مهم بوده‌اند؛ اما محبوب‌بودن یا حیوان خانگی‌بودن آن‌ها همچنان یک تفسیر باستان‌شناختی است.

این موزاییک کجا پیدا شد؟

آدرامیتیون شهری باستانی در ساحل اژه و در محدوده ترکیه امروزی است. موقعیت بندری این شهر، آن را در دوره روم به یک مرکز تجاری مهم تبدیل کرده بود. گروه پژوهشی به سرپرستی حسین مراد اوزگن از دانشگاه هنرهای زیبای معمار سنان از سال ۲۰۱۲ در این محوطه فعالیت می‌کند. ویلای رومی در حفاری‌های ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ بررسی شد. ساختمان سه تالار در اطراف حیاط مرکزی، اتاق‌های جانبی و شبکه‌ای از لوله‌ها و مجاری داشت.

موزاییک چه ویژگی‌هایی دارد؟

موزاییک اصلی تقریباً پنج متر طول و ۳٫۶ متر عرض دارد و از ۱۵ قاب در سه ردیف تشکیل شده است. پرندگان، ماهی‌ها، گربه‌سانان و شخصیت‌های اسطوره‌ای در آن دیده می‌شوند. تصویری که احتمالاً مدوسا را نشان می‌دهد در مرکز ترکیب قرار گرفته و یک اسب بال‌دار نیز ممکن است پگاسوس باشد. در میان تمام موجودات موزاییک فقط گربه و سگ نام‌گذاری شده‌اند؛ همین تفاوت، آن‌ها را از جانوران صرفاً تزئینی جدا می‌کند.

زُمَرُّد؛ گربه‌ای روی بالش

در یکی از نخستین قاب‌هایی که فرد هنگام ورود به تالار می‌دیده، گربه‌ای روشن‌رنگ روی بالشی آبی‌ـ‌سبز قرار دارد. بالای تصویر حروف یونانی ΖΜΑΡΑΓΔΙΝ دیده می‌شود. قرارگرفتن گربه روی بالش در فضایی داخلی و رسمی، یکی از دلایلی است که پژوهشگران را به احتمال اهلی و آشنا بودن آن هدایت کرده است. بااین‌حال این وضعیت به‌تنهایی ثابت نمی‌کند رابطه او با خانواده دقیقاً مشابه رابطه امروزی صاحب و حیوان خانگی بوده است.

اُقیانوس؛ سگی در حال حرکت

در سوی دیگر ورودی، سگی در حالت دویدن یا جهش تصویر شده و نام ΩΚΕΑΝΟΣ در کنار او قرار دارد. این واژه یونانی به معنای «اقیانوس» است. احتمال داده شده نام سگ با موقعیت ساحلی آدرامیتیون ارتباط داشته باشد، اما ممکن است صرفاً انتخاب شخصی صاحب خانه بوده باشد.

آیا واقعاً حیوانات خانگی بوده‌اند؟

شواهد موافق شامل نام‌دار بودن این دو حیوان، قرارگرفتن گربه روی بالش و جایگاه برجسته تصاویر در تالار اصلی است. در مقابل، نام‌ها می‌توانند کارکرد نمادین داشته باشند و مفهوم اجتماعی «حیوان خانگی» در دوره روم کاملاً با تعریف امروزی یکسان نبوده است. بدون نوشته تکمیلی یا شواهد مستقیم، نوع رابطه دقیق مشخص نمی‌شود. عبارت دقیق‌تر این است که زُمَرُّد و اُقیانوس احتمالاً حیواناتی آشنا و مهم برای ساکنان ویلا بوده‌اند.

چرا این کشف مهم است؟

سگ‌ها در جهان روم نقش‌هایی مانند نگهبانی، شکار، گله‌داری و همراهی داشتند. گربه‌ها نیز شکارچی جوندگان بودند، اما شواهد هنری نشان می‌دهد رابطه انسان با آن‌ها همیشه صرفاً کاربردی نبوده است. نام، یک جانور را از تصویر عمومی «گربه» یا «سگ» به فردی مشخص تبدیل می‌کند. همین ویژگی اثر را برای تاریخ رابطه انسان و حیوان ارزشمند می‌کند.

مثال عملی

اگر تصویر باستانی سگی را بدون نام در یک صحنه شکار نشان دهد، ممکن است صرفاً بخشی از روایت شکار باشد. اما اگر همان سگ در تالار خانه با نام اختصاصی و در کنار گربه‌ای روی بالش نمایش داده شود، احتمال ارتباط شخصی بیشتر می‌شود. این همچنان اثبات قطعی نیست، ولی مجموعه قرائن تفسیر «حیوان آشنای خانواده» را تقویت می‌کند.

اشتباهات رایج

نباید تاریخ انتشار خبر را با تاریخ کشف یکی دانست؛ نباید حیوانات را با قطعیت «پت محبوب» معرفی کرد؛ این اثر نخستین مدرک نگهداری سگ یا گربه در روم نیست؛ درباره نژاد، جنسیت، سن یا صاحب حیوانات نیز نباید بدون مدرک داستان‌سازی کرد.

FAQ

موزاییک چند سال قدمت دارد؟ ویلا به اواخر قرن دوم یا قرن سوم میلادی نسبت داده شده و اثر حدود ۱۷۰۰ تا ۱۸۰۰ سال قدمت دارد.

نام گربه چه بوده؟ Zmaragdin، به معنای زُمَرُّد.

نام سگ چه بوده؟ Okeanos، به معنای اُقیانوس.

آیا مطمئنیم حیوانات واقعی بوده‌اند؟ خیر؛ این یک تفسیر محتمل است و احتمال نمادین‌بودن کاملاً کنار گذاشته نشده است.

جمع‌بندی

موزاییک آدرامیتیون به‌دلیل کیفیت هنری و اندازه خود مهم است، اما نام‌گذاری یک گربه و سگ آن را به سندی جذاب درباره زندگی خصوصی در دوره روم تبدیل می‌کند. زُمَرُّد و اُقیانوس احتمالاً موجوداتی آشنا و معنادار برای خانواده بوده‌اند؛ بااین‌حال فاصله میان «احتمال قوی» و «واقعیت اثبات‌شده» باید در بازنشر خبر حفظ شود.