یک تکه خوراکی ، یک دنیا خطر

گاهی خوردن یک تکه کوچک از یک ماده غذایی شاید به ظاهر ساده باشد، اما می‌تواند حیات حیوان را تهدید کند. مسمومیت‌ها از آن دسته موضوعاتی هستند که زمان‌بندی و انجام اقدامات لازم در کوتاه‌ترین زمان، نقش تعیین‌کننده‌ای در زنده ماندن یک حیوان دارد.

در این قسمت از مقاله باپت، به سراغ دنیای مواد غذایی مسمومیت‌زا و کشنده خواهیم رفت تا با داشتن اطلاعات کافی، از دادن آن‌ها خودداری کنیم و در صورت مصرف، از علائم و عوارض آن آگاه باشیم.

در این مقاله به چند مورد از شایع‌ترین مواد خوراکی مسمومیت‌زا در حیوانات خانگی خواهیم پرداخت.

با باپت همراه باشید.

مواد خوراکی

شکلات و شیرینی‌جات؛ برای ما شیرین، برای پت شما خطرناک!!

شکلات به‌دلیل وجود تئوبرومین می‌تواند برای سگ‌ها و گربه‌ها سمی باشد و شدت مسمومیت به نوع شکلات، مقدار مصرف‌شده و وزن حیوان بستگی دارد. هرچقدر یک شکلات تیره‌تر و تلخ‌تر باشد، میزان مسمومیت‌زایی آن بیشتر است.

خوشبختانه، شکلات به دلیل روند کندی که در جذب مواد داخل آن توسط بدن دارد، در صورت ارجاع زیر یک ساعت پس از مصرف به کلینیک‌های دامپزشکی، می‌توان از عوارض احتمالی آن جلوگیری کرد.

انگور و کشمش

انگور و کشمش هم مانند شکلات، مسمومیت تأخیری دارند؛ یعنی اگر زودهنگام (زیر یک ساعت) به کلینیک ارجاع داده شوند، امکان بهبودی بالایی دارند.
از علائم مصرف می‌توان به استفراغ و اسهال اشاره کرد و در صورت عدم درمان، مشکلات کبدی و کلیوی نیز به همراه خواهند داشت.

آووکادو

تمام قسمت های آووکادو برای حیوانات سمی است و به علت دارا بودن هسته ی بزرگ ، غالبا طی بازی خورده شده و باعث انسداد خواهد شد. از علائم آن ، درگیری های قلبی، عدم تحمل فعالیت های ورزشی و مشکلات تنفسی و در صورت ادامه دار شدن ، کبود شدن زبان و پوست حیوان است .

سیر و پیاز

سیر و پیاز به دلیل داشتن ترکیبات گوگرد دار ، باعث تنگی نفس ، کبو شدن حیوان ، کم خونی در موارد شدید شوک های کشنده به همراه داشته باشند و فرقی بین فرم خام و پخته ی آن ها وجود ندارد. گربه ها در این مورد حساس تر از سگ ها هستند و با مصارف بسیار اندک نیز ممکن است عوارض جبران ناپذیر به همراه داشته باشند.

زایلیتول ( شیرین کننده های مصنوعی )

در انواع ادامس ، آبنبات های رژیمی ، اسمارتیز ، خمیر دندان و غیره این ماده وجود دارد و غالبا به دلیل رنگ و طرح های این مواد خوراکی ، برای حیوانات جذاب هستند. از علائم مصرف این ماده ، افت قند خون ، مشاهده ی حالاتی از دپرسی ، گیجی، استفراغ و در موارد شدید تر تشنج به همراه خواهد داشت . تنها راهکار موثر، ارجاع سریع بیمار به مراکز درمانی است .

مواد شیمیایی

مسمومیت با ضدیخ (اتیلن گلیکول)

ضدیخ به دلیل طعم شیرین و بوی اندک، ماده‌ای جذاب برای حیوانات است. خود این ماده مسمومیت‌زا نیست و ترکیبات حاصل از آن که در بدن ساخته می‌شوند، مسمومیت‌زا هستند.

از علائم مصرف آن می‌توان به استفراغ، عدم تعادل در راه رفتن و مشکلات عصبی اشاره کرد. تنها و مؤثرترین کار، در دسترس نبودن این زهر سبز‌رنگ برای آن‌هاست.

عوامل دارویی

استامینوفن؛ قاتل خوش‌چهره حیوانات خانگی

از عمده‌ترین مسمومیت‌ها، استفاده از داروی استامینوفن با تصور تأثیرگذاری یکسان در حیوانات و انسان است. گاه نیز به صورت سهوی و از روی کنجکاوی توسط حیوانات این دارو مصرف می‌شود.

برخلاف انسان، بدن حیوانات قادر به تجزیه این دارو نیست و در صورت مصرف و عدم رسیدگی، باعث آسیب‌های کبدی و در موارد حاد، باعث مرگ حیوانات می‌شود.

مؤثرترین کار، در دسترس نبودن دارو و در صورت مصرف، مراجعه سریع به دامپزشکی است.

مسمومیت با آهن

داروی ففول یا قرص‌های حاوی آهن غالباً در منزل اغلب ما یافت می‌شود. به علت کنجکاوی، سگ و گربه‌ها گاه این دارو را مصرف می‌کنند.

از عوارض مصرف آن، خونریزی دستگاه گوارش و مشکلات گوارشی است.در صورت مراجعه ی زود هنگام، از عوارض ثانویه ی آن تا حد زیادی قابل جلوگیری است .

نتیجه‌گیری

مسمومیت همیشه با یک حادثه بزرگ و قابل‌توجه شروع نمی‌شود؛ گاهی باقی‌مانده شکلات روی میز، چند قطره از یک ماده شیمیایی یا دارویی که در دسترس حیوان قرار گرفته، و لحظاتی چشم پوشی کافی است تا یک وضعیت اورژانسی برای پت شما شکل بگیرد.

در نهایت، بهترین راه مقابله با مسمومیت، منتظر ماندن برای بروز علائم نیست؛ پیشگیری، آگاهی و اقدام به‌موقع سه قدمی هستند که می‌توانند از یک حادثه ساده، یک فاجعه جبران‌ناپذیر نسازند.

از اقدامات خودسرانه مانند دادن شیر، روغن‌های گیاهی و موارد این‌چنینی پرهیز شود و حیوان به کلینیک دامپزشکی ارجاع داده شود.

برای دامپزشکان

برای حیوانات خانگی، خوردن مواد تازه تنها یک سرگرمی است، اما برای شما، دامپزشک، شروع جدال با زمان است.

برای مسمومیت‌هایی که در موارد بالا ذکر شده، در صورت ارجاع حداقل نیم ساعتی، بهترین تصمیم القای استفراغ و gastric lavage است.

در مورد مواد خوراکی مانند انگور، کشمش و شکلات، آنتی‌دوت اختصاصی وجود ندارد و توصیه به استفاده از سرم‌تراپی و کپسول Activated charcoal است.

آووکادو به دلیل دارا بودن پرسی در تمام قسمت های خود ، مسمومیت زا هست و در حیواناتی که به تازگی زایمان کرده اند ، احتمال sterile mastitis وجود دارد که باعث ۷۵ درصدی در کاهش تولید شیر میشود.

این ماده ی سمی نیز آنتی دوت اختصاصی ندارد و القای استفراغ ، سرم تراپی و استفاده ی تک دوز از مسهل ها و جراحی در صورت بلعیده شدن هسته ، در اندیکاسیون جراحی دارد .

سیر و پیاز به دلیل ترکیبات دی سولفیدیو تی سولفات ، باعث انمی همولیتیک ، مت هموگلوبین امی و تیره شدن خون حیوان خواهند شد. تنگی نفس ایجاد شده در این نو مسمومیت غالبا به دلیل لیز RBC ها رخ می دهد .در ارجاعات زیر ۲ ساعت ، القای استفراغ ، سرم تراپی و استفاده از vitamin C,Eکارآمد خواهد بود.

در صورت مصرف زایلیتول توسط حیوان، به علت عدم وجود انتی دوت اختصاصی ، در ارجاعات زیر یکساعت ابتدا قند خون با سرم تراپی ( ابتدا سرم دکستروز ۵۰ درصد و سپس سرم های ایزوتونیک به منظور حفظ فشار خون ) تنظیم و سپس القای استفراغ صورت گیرد. ( در صورت نیاز استفاده از gastric lavage بلا مانع است .)

در کیس هایی که حدس روی میزان مصارف بالا از زایلیتول هست ، استفاده از داروی های liver protectant مانند استیل سیستئین (۴۰میلی گرم / کیلوگرم ) و ویتامین ای ( 50-200 unit /dog) قابل استفاده خواهد بود .

برای استامینوفن، آنتی‌دوت اختصاصی acetyl cysteine و برای ضدیخ، فومپیزول (Fomepizole) در بازار در دسترس خواهد بود.

برای فلزات سنگین مثل آهن، استفاده از ذغال فعال کارایی نخواهد داشت و در مواردی به منظور ایجاد کدورت برای آندوسکوپی، مخل روند درمان خواهد شد.

آنتی‌دوت اختصاصی آهن، دفروکسامین و در صورت حدس به مصرف بیش از حد، Gastrotomy توصیه می‌شود.

منابع :
Clinical veterinary Adviser dogs and cats-forth edition,Leah A.Cohn,Etienne cote
BSAVA common canine and feline poisons