مقدمه

لکه‌های قرمز سوزنی روی لثه، کبودی بدون ضربه، خون‌دماغ یا مدفوع سیاه ممکن است نشانه کاهش شدید پلاکت باشند. در ترومبوسیتوپنی ایمنی یا ITP، سیستم ایمنی پلاکت‌های خون را به‌اشتباه تخریب می‌کند.

وقتی تعداد پلاکت بسیار پایین بیاید، ضربه کوچک یا فعالیت معمولی می‌تواند خونریزی قابل‌توجه ایجاد کند.

پاسخ مستقیم

اگر روی لثه یا پوست کم‌موی سگ نقاط قرمز یا بنفش دیده می‌شود، کبودی بی‌دلیل ایجاد شده، ادرار خونی است، مدفوع سیاه شده یا خون‌دماغ متوقف نمی‌شود، سگ باید همان روز و در خونریزی فعال فوراً معاینه شود.

ITP فقط با دیدن کبودی تشخیص داده نمی‌شود. کاهش واقعی پلاکت باید تأیید و عفونت، دارو، سرطان، مصرف شدید پلاکت، بیماری مغز استخوان و خطای نمونه بررسی شوند.

پلاکت چه کاری انجام می‌دهد؟

پس از آسیب رگ، پلاکت‌ها به محل می‌چسبند و سد اولیه خونریزی را می‌سازند. کاهش پلاکت بیشتر خونریزی سطحی و مخاطی ایجاد می‌کند؛ مانند پتشی، پورپورا، کبودی، خونریزی لثه، خون‌دماغ و خون در ادرار یا دستگاه گوارش.

ITP اولیه و ثانویه

در ITP اولیه، پس از بررسی گسترده محرک مشخصی یافت نمی‌شود. در نوع ثانویه، واکنش ایمنی ممکن است همراه عفونت منتقله با کنه، سرطان، التهاب، دارو یا بیماری خودایمنی دیگر باشد.

هم‌زمانی با واکسن یا دارو رابطه علت‌ومعلولی را ثابت نمی‌کند. دارو و واکسیناسیون نباید بدون ارزیابی تخصصی تغییر کنند.

علائم هشدار

• نقاط قرمز سوزنی روی لثه یا شکم
• کبودی بدون ضربه
• خون‌دماغ یا خونریزی لثه
• ادرار قرمز
• مدفوع سیاه و قیری
• استفراغ خونی
• قرمزی یا خونریزی چشم
• ضعف، لثه رنگ‌پریده و تنفس سریع
• تشنج یا تغییر هوشیاری در خونریزی شدید

اقدام تا زمان مراجعه

• فعالیت را محدود کنید.
• از هارنس به‌جای کشیدن قلاده گردنی استفاده کنید.
• مسواک و کوتاه‌کردن ناخن را متوقف کنید.
• آسپرین و ضدالتهاب انسانی ندهید.
• برای خونریزی سطحی فشار ملایم و پیوسته با گاز تمیز وارد کنید.
• لثه را برای یافتن لکه‌ها مکرر فشار ندهید.

چرا یک عدد پلاکت کافی نیست؟

تجمع پلاکت‌ها در لوله نمونه ممکن است باعث عدد کاذب پایین شود. بررسی لام خون زیر میکروسکوپ برای تأیید نتیجه دستگاه ضروری است. دامپزشک اندازه و توزیع پلاکت‌ها، کم‌خونی، گلبول سفید و شواهد تخریب گلبول قرمز را نیز بررسی می‌کند.

روند تشخیص

CBC و لام خون نخستین گام‌اند. آزمایش‌های PT و aPTT مسیرهای انعقادی را ارزیابی می‌کنند و ممکن است در ITP خالص طبیعی باشند. آزمایش بیماری‌های عفونی براساس منطقه، سفر و تماس با کنه انتخاب می‌شود.

سونوگرافی و رادیوگرافی برای یافتن توده، خونریزی داخلی یا بیماری زمینه‌ای استفاده می‌شوند. بررسی مغز استخوان برای همه بیماران لازم نیست و بیشتر در کاهش چند رده سلولی یا پاسخ نامناسب مطرح می‌شود.

درمان

گلوکوکورتیکوئیدها درمان خط اول بسیاری از بیماران هستند. در بیماری شدید یا پاسخ ناکافی، داروی سرکوبگر ایمنی دیگری افزوده می‌شود. اگر عفونت یا سرطان زمینه‌ای یافت شود، همان علت نیز باید درمان شود.

انتقال گلبول قرمز پلاکت را جایگزین نمی‌کند، اما در کم‌خونی ناشی از خونریزی برای حفظ اکسیژن‌رسانی استفاده می‌شود. تا رسیدن پلاکت به سطح ایمن، استراحت محافظتی بخشی از درمان است.

عوارض و پیگیری درمان

استروئید می‌تواند تشنگی، ادرار و اشتها را زیاد کند و باعث نفس‌نفس‌زدن، ضعف عضله، افزایش وزن و احتمال عفونت شود. دارو نباید ناگهانی قطع شود و کاهش مقدار براساس شمارش پلاکت و وضعیت خونریزی انجام می‌شود.

در خانه زمان دارو، پتشی جدید، خون‌دماغ، رنگ ادرار و مدفوع، اشتها و زمان آزمایش بعدی ثبت شود. نبود کبودی جدید ثابت نمی‌کند پلاکت طبیعی شده است.

مثال عملی

خانواده روی شکم کم‌موی سگ لکه‌های قرمز می‌بینند و آن را حساسیت پوستی می‌دانند. روز بعد خون‌دماغ و مدفوع تیره ظاهر می‌شود. شمارش و لام خون کاهش شدید پلاکت و کم‌خونی را تأیید می‌کنند و بررسی علت‌های عفونی و توموری هم‌زمان با درمان آغاز می‌شود.

اشتباهات رایج

• اشتباه‌گرفتن پتشی با حساسیت
• صبر تا خونریزی شدید
• دادن آسپرین
• ادامه بازی و دویدن
• اعتماد به یک عدد دستگاهی بدون لام
• قطع استروئید پس از بهبود ظاهر
• مصرف آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده
• نسبت‌دادن قطعی بیماری به آخرین واکسن
• نادیده‌گرفتن مدفوع سیاه

پرسش‌های متداول

آیا هر پلاکت پایینی ITP است؟ خیر؛ کاهش تولید، مصرف پلاکت، عفونت، سرطان و خطای نمونه علل دیگرند.

آیا بیماری درمان‌پذیر است؟ بسیاری از سگ‌ها پاسخ می‌دهند، اما عود یا درمان طولانی ممکن است رخ دهد.

چه زمانی ورزش مجاز است؟ پس از رسیدن پلاکت به سطح ایمن و اجازه دامپزشک.

آیا استروئید تنها درمان است؟ خیر؛ بعضی بیماران به داروی اضافی، انتقال خون یا درمان علت زمینه‌ای نیاز دارند.

جمع‌بندی

کبودی بی‌دلیل و نقاط قرمز لثه می‌توانند نشانه اختلال جدی پلاکت باشند. تشخیص ITP مستلزم تأیید کاهش واقعی پلاکت و بررسی بیماری‌های تقلیدکننده است. محدودیت فعالیت و پرهیز از داروهای مؤثر بر خونریزی اهمیت حیاتی دارند.