دارویی رایج برای انسانها، اما مهلک برای پتها به نام «استامینوفن»
پاسخ کوتاه: استامینوفن که با نامهای پاراستامول و Acetaminophen نیز شناخته میشود، دارویی رایج برای درد و تب در انسان است؛ اما نباید بدون دستور صریح دامپزشک به سگ یا گربه داده شود. گربهها نسبت به مسمومیت با استامینوفن حساسیت بسیار بالایی دارند و بلع آن یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود.
استامینوفن چیست و چرا برای حیوانات خانگی خطر دارد؟
استامینوفن دارویی با اثر ضد درد و ضد تب است که بسیاری از افراد هنگام سردرد، بدندرد یا تب مصرف میکنند. با این حال، بدن حیوانات خانگی این دارو را مانند بدن انسان پردازش نمیکند. به همین دلیل، دارویی که در جعبه کمکهای اولیه خانه عادی به نظر میرسد، میتواند برای پتها مسمومیت جدی ایجاد کند.
در متنهای دامپزشکی، از کاربرد استامینوفن برای برخی دردهای اسکلتیعضلانی در سگ یاد شده است؛ اما این موضوع بههیچوجه به معنی مناسببودن مصرف خودسرانه آن نیست. تصمیم درباره هر دارو، مقدار مصرف و شرایط حیوان باید فقط توسط دامپزشک گرفته شود.
چرا استامینوفن برای گربهها بسیار خطرناکتر است؟
گربهها برای متابولیسم استامینوفن به آنزیم گلوکورونیلترانسفراز نیاز دارند و در مقایسه با بسیاری از حیوانات، توان بسیار محدودی برای پردازش این دارو دارند. بنابراین، حتی مقدار ظاهراً کم استامینوفن نیز میتواند برای گربه خطرناک باشد.
در منبع اولیه این مطلب اشاره شده است که دوز ۴۶ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم میتواند با علائم مسمومیت در گربه همراه باشد. با این حال، از این عدد برای محاسبه یا آزمودن دوز در خانه استفاده نکنید؛ هیچ دوز خانگیِ ایمنی برای تجویز خودسرانه استامینوفن به گربه وجود ندارد.
علائم مسمومیت با استامینوفن در گربه
علائم میتوانند جدی باشند و نیاز به ارزیابی فوری دامپزشکی دارند. نشانههای گزارششده شامل موارد زیر هستند:
- ورم یا اِدم صورت
- سیانوز؛ یعنی کبود یا متمایلبهآبیشدن مخاطها
- متهموگلوبینمی و اختلال در رساندن اکسیژن به بافتها
- زردی
- هموگلوبینوری؛ وجود هموگلوبین در ادرار
- کمخونی
- همولیز داخلرگی یا خارجرگی مرتبط با آسیب اکسیدانی گلبولهای قرمز و اجسام هینز
نکته مهم: برای اقدام، منتظر ظاهرشدن همه یا حتی یکی از این علائم نمانید. اگر مطمئن نیستید چه مقدار دارو خورده شده، باز هم موضوع را اورژانسی تلقی کنید.
اگر سگ یا گربه استامینوفن خورد، چه کار کنیم؟
همان لحظه با دامپزشک یا مرکز درمانی دامپزشکی تماس بگیرید. نام دارو، مقدار احتمالی، زمان بلع، وزن تقریبی حیوان و هر علامتی که میبینید را آماده کنید. بسته، بلیستر یا تصویر دارو را نیز همراه داشته باشید تا بررسی دقیقتر انجام شود.
- دارو را از دسترس حیوان خارج کنید.
- بدون تأخیر برای دریافت راهنمایی حرفهای اقدام کنید.
- بدون دستور دامپزشک، داروی دیگری به حیوان ندهید.
- در خانه حیوان را وادار به استفراغ نکنید و از روشهای خودسرانه سمزدایی استفاده نکنید.
درمان مسمومیت با استامینوفن چگونه انجام میشود؟
درمان باید زیر نظر دامپزشک انجام شود و میتواند شامل درمان حمایتی، مانند مایعدرمانی وریدی و در صورت نیاز انتقال خون، و نیز درمان اختصاصی باشد. چون استامینوفن از دستگاه گوارش بهسرعت جذب میشود، زمان مراجعه اهمیت زیادی دارد.
روش مناسب درمان به وضعیت حیوان، زمان احتمالی بلع، مقدار مصرفشده و نتایج ارزیابی دامپزشک بستگی دارد. بنابراین، بهجای تلاش برای درمان در خانه، هرچه سریعتر پت را برای دریافت مراقبت دامپزشکی ببرید.
تداخل دارویی قابل توجه
متوکلوپرامید میتواند جذب پاراستامول را افزایش دهد و از این مسیر اثرات آن را بیشتر کند. اگر حیوان شما داروی دیگری دریافت میکند، نام تمام داروها را به دامپزشک اطلاع دهید.
چگونه از مسمومیت با استامینوفن در سگ و گربه پیشگیری کنیم؟
- استامینوفن و همه داروهای انسانی را در کابینت بسته و دور از دسترس حیوانات نگه دارید.
- قرصها را روی میز، کنار تخت، داخل کیف باز یا روی زمین رها نکنید.
- هرگز داروی انسانی را بهعنوان مسکن حیوان استفاده نکنید؛ حتی اگر پت درد دارد یا تب به نظر میرسد.
- به اعضای خانواده و کودکان یادآوری کنید که دارو دادن به سگ و گربه فقط با نظر دامپزشک مجاز است.
سوالات متداول درباره استامینوفن برای پتها
آیا استامینوفن برای گربه کشنده است؟
استامینوفن میتواند در گربه مسمومیت بسیار شدید و حتی مرگ ایجاد کند. به علت حساسیت بالای گربهها، مصرف یا بلع احتمالی آن نیازمند تماس فوری با دامپزشک است.
آیا میتوان برای درد سگ به او استامینوفن داد؟
خیر، خودسرانه استامینوفن ندهید. هرچند در برخی شرایط بالینی از این دارو برای سگ نام برده شده است، مصرف آن باید صرفاً با تجویز و پایش دامپزشک باشد.
اگر گربه فقط مقدار کمی استامینوفن خورد، لازم است اقدام کنم؟
بله. مقدار کم هم میتواند نگرانکننده باشد. فوراً با دامپزشک تماس بگیرید و اطلاعات دارو و زمان احتمالی بلع را در اختیار او قرار دهید.
آیا پس از خوردن استامینوفن باید در خانه گربه را وادار به استفراغ کنم؟
خیر. ایجاد استفراغ یا هر اقدام درمانی خانگی باید فقط با دستور مستقیم دامپزشک انجام شود. تماس فوری با مرکز دامپزشکی، ایمنترین اقدام اولیه است.
یادآوری: این مطلب جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان دامپزشکی نیست. در صورت بلع احتمالی استامینوفن توسط سگ یا گربه، مراجعه فوری به دامپزشک ضروری است.
منابع ذکرشده در نسخه اولیه: فارماکولوژی درمانگاهی دام کوچک؛ Formulary.
