بارداری در سگ و گربه، از علایم اولیه تا زمان زایمان

تا حالا به این موضوع توجه کرده‌اید که مراقبت در زمان بارداری سگ یا گربه تون چقدر میتواند در سلامت مادر و نوزادانش تاثیر داشته باشد؟!

سلامت مادر و توله‌ها یا بچه‌گربه‌ها از زمان زایمان شروع نمی‌شود. تغذیه مناسب، بررسی سلامت، پیشگیری از بیماری‌ها و مراقبت‌های درست در دوران بارداری، همگی می‌توانند در سلامت مادر و نوزادان نقش داشته باشند.

اگر سگ یا گربه‌ای در خانه دارید، بهتر است بدانید در دوران بارداری چه مراقبت‌هایی لازم است و چه زمانی مراجعه به دامپزشک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

با «باپت» همراه باشید؛ ما اینجاییم تا به شما در حفظ سلامت سگ و گربه‌تان کمک کنیم.

از کجا بفهمیم سگ یا گربه‌‌ ‌مان باردار شده است؟

در هفته‌های اول، ممکن است تغییرات ظاهری بارداری چندان مشخص نباشد. با گذشت زمان، افزایش وزن، بزرگ شدن شکم، رشد پستان‌ها و تغییرات رفتاری ممکن است بیشتر دیده شوند.

با این حال، این علائم به‌تنهایی برای تشخیص بارداری کافی نیستند. دامپزشک با توجه به زمان جفت‌گیری و معاینه حیوان می‌تواند روش مناسب برای تشخیص بارداری را انتخاب کند.

دامپزشک می‌تواند با معاینه شکمی به بارداری مشکوک شود، اما برای تشخیص دقیق‌تر ممکن است از روش‌هایی مثل سونوگرافی، رادیوگرافی و آزمایش‌های خونی و هورمونی استفاده کند.

در سگ‌ها، بارداری با استفاده از رادیوگرافی معمولاً از حدود روزهای 43 تا ۴۶ قابل تشخیص است و در گربه‌ها این امکان از حدود روزهای 38 تا 40 وجود دارد.

سونوگرافی؛ یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص

با استفاده از سونوگرافی می‌توان از حدود روز 19 تا 21 بارداری، بارداری را تشخیص داد. با این حال، معمولاً انجام سونوگرافی در حدود روزهای 25 تا 35 می‌تواند اطلاعات بهتری در اختیار دامپزشک قرار دهد. اگر سونوگرافی خیلی زود انجام شود، ممکن است نتیجه آن قابل اعتماد نباشد.

اما کاربرد سونوگرافی فقط به تشخیص بارداری محدود نمی‌شود؛ دامپزشک می‌تواند با استفاده از آن رشد و وضعیت جنین‌ها را نیز بررسی کند.

مراقبت های قبل از بارداری

بهتر است پیش از بارداری، وضعیت سلامت و توانایی تولیدمثل حیوان توسط دامپزشک بررسی شود. این معاینه فرصت خوبی است تا درباره تغذیه، مراقبت‌های لازم و اصول صحیح تولیدمثل با دامپزشک مشورت کنید.

همچنین بهتر است دامپزشک از سابقه بیماری‌های حیوان، داروهایی که مصرف می‌کند، رژیم غذایی و مکمل‌های غذایی او اطلاع داشته باشد.

در دوران بارداری چه مراقبت‌هایی لازم است؟

بارداری زمان مناسبی برای تغییر خودسرانه رژیم غذایی یا مصرف دارو نیست. در این دوران، تغذیه، وزن، وضعیت عمومی و داروهای مصرفی حیوان باید تحت نظر دامپزشک باشد.

اگر حیوان بیماری زمینه‌ای داشته باشد یا بارداری او پرخطر باشد، ممکن است به بررسی‌های بیشتری نیاز داشته باشد.

هیچ دارو، مکمل یا داروی ضدانگلی را در دوران بارداری بدون مشورت با دامپزشک مصرف نکنید.

تغذیه سگ‌ها در دوران بارداری

سگ ماده باردار باید غذایی پرانرژی، قابل‌هضم و متعادل داشته باشد؛ یعنی غذای او باید ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز بدنش را تأمین کند. غذای مصرفی بهتر است حدود 26 تا 30 درصد پروتئین و 16 تا 20 درصد یا بیشتر چربی داشته باشد.

 استفاده از پروتئین‌های حیوانی باکیفیت و قابل‌هضم نیز اهمیت دارد.

کمبود پروتئین در دوران بارداری می‌تواند باعث کاهش وزن توله‌ها هنگام تولد و افزایش خطر مرگ ‌ومیر آن‌ها شود.

سگ‌های باردار معمولاً به مکمل‌های ویتامینی یا معدنی نیاز ندارند. مصرف خودسرانه مکمل‌ها، به‌ویژه ویتامین‌های محلول در چربی مانند ویتامین A و D، می‌تواند باعث مسمومیت و مشکلات تولیدمثلی شود؛ بنابراین مصرف آن‌ها باید با مشورت دامپزشک انجام شود.

مصرف بیش از حد بعضی مواد معدنی مانند کلسیم، فسفر و روی نیز می‌تواند برای توله‌های در حال رشد مشکل ایجاد کند؛ مگر این‌که با مشورت دامپزشک انجام شود.

در پنج هفته اول بارداری معمولاً نیازی به افزایش مقدار غذا نیست. اما در یک‌سوم پایانی بارداری، نیاز غذایی سگ بیشتر می‌شود و میزان انرژی دریافتی باید به حدود 1.25 تا 1.5 برابر نیاز معمول او برسد. بهتر است غذای روزانه در چند وعده کوچک‌تر داده شود.

 تغذیه گربه‌ها در دوران بارداری

گربه ماده باردار باید غذایی متعادل، پرانرژی، قابل‌هضم و سرشار از پروتئین دریافت کند. غذای مصرفی بهتر است حدود 40 درصد پروتئین و 12 تا 20 درصد چربی داشته باشد.

مصرف مکمل‌ها، گوشت خام، شیر یا مواد غذایی خاص در دوران بارداری نباید بدون توصیه دامپزشک انجام شود.

مصرف بیش از حد کلسیم و یا مصرف زیاد ویتامین  Dمیتواند برای جنین‌های در حال رشد مشکل ایجاد کند؛ بنابراین مصرف آن‌ها باید با مشورت دامپزشک انجام شود.

اگر قرار است غذای گربه تغییر کند، بهتر است این تغییر به‌تدریج انجام شود؛ چون گربه‌ها برای عادت‌کردن به غذای جدید حداقل به 2 تا 3 هفته زمان نیاز دارند و در بعضی شرایط ممکن است این مدت بیشتر هم شود.

مقدار غذای گربه ماده باید از هفته دوم بارداری به‌تدریج افزایش پیدا کند؛ به‌طوری که در یک‌سوم پایانی بارداری، میزان غذای دریافتی او به حدود 1.5 برابر نیاز معمولش برسد.

بارداری در سگ و گربه چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان بارداری در سگ و گربه به عوامل مختلفی مانند زمان جفت‌گیری زمان تخمک‌گذاری بستگی دارد.

از آنجا که جفت‌گیری ممکن است چند روز قبل یا بعد از تخمک‌گذاری اتفاق بیفتد، محاسبه مدت بارداری فقط بر اساس تاریخ جفت‌گیری همیشه دقیق نیست. به همین دلیل، مشخص بودن زمان تخمک‌گذاری می‌تواند به پیش‌بینی دقیق‌تر زمان زایمان کمک کند. به طور معمول، مدت زمان بارداری در سگ بین 54 تا 74 روز متغیر است و به طور متوسط حدود 63 روز طول می‌کشد. در گربه‌ها نیز این بازه بین 52 تا 74 روز است و به طور متوسط حدود 65 روز طول می‌کشد.

در برخی موارد، بارداری ممکن است پرخطر باشد. در این شرایط، حفظ سلامت و جان مادر اولویت دارد. اگر ادامه بارداری جان مادر را تهدید کند، ممکن است دامپزشک برای حفظ جان او تصمیم به خاتمه بارداری بگیرد.

از کجا بفهمیم زمان زایمان نزدیک است؟

با نزدیک شدن زمان زایمان، ممکن است تغییراتی مثل بی‌قراری، تغییر رفتار، پر شدن پستان‌ها و تغییر شکل شکم دیده شود. با این حال، این نشانه‌ها به‌تنهایی نمی‌توانند زمان دقیق زایمان را مشخص کنند.

چه زمانی باید جدی‌تر باشیم؟

اگر حیوان باردار دچار علائمی مثل بی‌حالی شدید، درد زیاد، ترشحات غیرطبیعی یا خونریزی شد، یا روند زایمان طبیعی به نظر نمی‌رسید، بهتر است هرچه سریع‌تر به کلینیک دامپزشکی مراجعه کنید تا دامپزشک حیوان را بررسی کند.

کمی تخصصی‌تر (مخصوص دامپزشکان)

روش‌های متعددی برای تعیین تاریخ زایمان در سگ و گربه وجود دارد و دقت آنها با یکدیگر متفاوت است. ترکیب چند روش می‌تواند دقت پیش‌بینی را افزایش دهد.

دقیق‌ترین روش، تعیین زمان تخمک‌گذاری (Ovulation timing) است که می‌تواند با استفاده از ترکیبی از مواردی مانند معاینه با اسپکولوم واژینال (Vaginal speculum examination)، سیتولوژی واژن (Vaginal cytology)، اندازه‌گیری غلظت پروژسترون با یا بدون اندازه‌گیری غلظت LH باشد.

اندازه‌گیری غلظت پروژسترون یا LH می‌تواند دقیق‌ترین برآورد از تاریخ مورد انتظار زایمان را فراهم کند؛ زیرا هرچه زمان تخمک‌گذاری با دقت بیشتری تعیین شود، پیش‌بینی زمان زایمان نیز دقیق‌تر خواهد بود.

 پروژسترون و LH؛ دقیق‌ترین روش‌های تعیین تاریخ زایمان

سن آبستنی با بیشترین دقت از طریق تعیین اوج LH یا تاریخ تخمک‌گذاری مشخص می‌شود.

زایمان معمولاً 65 ± 1 روز پس از اوج LH رخ می‌دهد و تخمک‌گذاری تقریباً 2 روز پس از اوج  LH  اتفاق می‌افتد.

میزان غلظت پروژسترون و LH

غلظت پروژسترون در ابتدای proestrus  معمولاً درمحدوده پایه 0.2 تا 0.7 ng/mL است.

با شروع رشد فولیکولی، preluteinization فولیکول‌های کوچک در تخمدان‌ها رخ می‌دهد و در نتیجه غلظت پروژسترون به‌تدریج افزایش یافته و به حدود 0.5 تا 1.3 ng/mL  می‌رسد.

اوج غلظت LH  که محرک تخمک‌گذاری است، معمولاً زمانی رخ می‌دهد که غلظت پروژسترون حدود 1.3 تا 1.9ng/mL  باشد.

تخمک‌گذاری حدود 48 تا 60 ساعت پس از اوج LH آغاز می‌شود و پس از تخمک‌گذاری، به دلیل تشکیل اجسام زرد جدید(Corpora lutea)، غلظت پروژسترون به‌سرعت افزایش می‌یابد.

تخمک‌گذاری زمانی آغاز می‌شود که غلظت پروژسترون حدود 4 تا 10 ng/mL باشد و پس از شروع تخمک‌گذاری، پروژسترون طی چند روز متوالی معمولاً روزانه دست‌کم 3 تا 4 ng/mL افزایش می‌یابد.

غلظت پروژسترون تا حدود 2 تا 3 هفته پس از تخمک‌گذاری به افزایش ادامه می‌دهد تا اجسام زرد به بلوغ برسند.

اندازه گیری پروژسترون به ‌صورت کمی (Quantitative) یا کیفی (Qualitative) 

‌اندازه‌گیری کمی دقت بسیار بیشتری دارد.

روش‌های رایج عبارت‌اند از: radioimmunoassay (RIA)،chemiluminescence assay (CLIA) وenzyme-linked fluorescent assay (ELFA). اوج  LH یک رویداد کوتاه‌مدت و وابسته‌ به‌زمان است. این افزایش در بیشتر سگ‌های ماده حدود 24 تا 30 ساعت طول می‌کشد، اگرچه در برخی حیوانات ممکن است تنها حدود 18 ساعت ادامه داشته باشد.

اندازه ‌گیری  LH

LH را میتوان با‌‌ استفاده از روش‌های کمی آزمایشگاهی مانند RIA یا in-house qualitative enzyme-linked immunodiffusion assay اندازه‌گیری کرد.

منابع :

1. Whitaker S, Meadows R. Canine and feline pregnancy diagnosis. In: Schatten H, Constantinescu GM, editors. Comparative Reproductive Biology. Ames, IA: Blackwell Publishing; 2007. p. 343–348.
2. Zambelli D. Reproductive physiology of feline pregnancy and parturition and conditions of the periparturient period. In: Lopate C, editor. Management of Pregnant and Neonatal Dogs, Cats, and Exotic Pets. Ames, IA: Wiley-Blackwell; 2012. p. 43-54. doi:10.1002/9781118997215.ch4.
3. Cline J. Kennel Management and Nutrition of the Bitch and Her Offspring. In: Lopate C, editor. Management of Pregnant and Neonatal Dogs, Cats, and Exotic Pets. Ames (IA): Wiley-Blackwell; 2012. p. 1-13.
4. Cline J. Cattery Management and Nutrition of the Queen and Her Offspring. In: Lopate C, editor. Management of Pregnant and Neonatal Dogs, Cats, and Exotic Pets. Ames (IA): Wiley-Blackwell; 2012. p. 15-24.
5. Lopate C. Assessment of Fetal Well-Being and Gestational Age in the Bitch and Queen. In: Lopate C, editor. Management of Pregnant and Neonatal Dogs, Cats, and Exotic Pets. Ames (IA): Wiley-Blackwell; 2012. p. 55-75.