کمکهای اولیه هنگام تشنج سگ و گربه؛ چه کنیم و چه کارهایی خطرناکاند؟
مقدمه
دیدن تشنج حیوان میتواند بسیار ترسناک باشد. صاحب حیوان ممکن است برای متوقفکردن حرکات او را محکم بگیرد، دستش را داخل دهان ببرد یا فوراً بلندش کند؛ اقداماتی که میتوانند به حیوان و انسان آسیب بزنند. در بیشتر تشنجهای عمومی، کار اصلی صاحب حیوان متوقفکردن تشنج نیست؛ باید محیط را ایمن کرد، زمان را سنجید و مشخص کرد آیا انتقال فوری لازم است.
پاسخ مستقیم
هنگام تشنج سگ یا گربه، او را مهار نکنید و چیزی داخل دهانش نگذارید. اشیای خطرناک را کنار بزنید، نور و صدا را کم کنید، زمان شروع را ثبت و در صورت امکان از فاصله ایمن فیلم کوتاهی تهیه کنید. تشنجی که به پنج دقیقه نزدیک میشود یا از آن عبور میکند، تکرار تشنج بدون بازگشت هوشیاری، مشکل تنفس، احتمال مسمومیت یا نخستین تشنج حیوان نیازمند تماس فوری با دامپزشک است.
تشنج چیست؟
تشنج نتیجه فعالیت الکتریکی غیرعادی و گذرا در مغز است و همیشه به شکل افتادن و دستوپازدن دیده نمیشود. تشنج عمومی میتواند با افتادن، سفتشدن بدن، حرکات پارویی اندامها، حرکات غیرارادی فک، آبریزش دهان، دفع و کاهش هوشیاری همراه باشد. تشنج کانونی ممکن است فقط پرش یک سمت صورت، حرکت تکراری یک اندام، خیرهشدن یا تغییر ناگهانی رفتار ایجاد کند.
سه مرحله احتمالی
پیش از تشنج حیوان ممکن است بیقرار، چسبنده، پنهانشونده یا گیج شود. در مرحله تشنج حرکات و تغییر هوشیاری رخ میدهد. پس از تشنج ممکن است برای چند دقیقه تا چند ساعت گیج باشد، موقتاً خوب نبیند، بیهدف راه برود، بسیار گرسنه یا تشنه شود، ناآرام یا خوابآلود باشد یا تعادل مناسبی نداشته باشد.
هنگام شروع تشنج چه کنیم؟
۱) تایمر تلفن را فعال کنید؛ مدت تشنج برای تصمیم درمانی مهم است.
۲) اشیای سخت و نوکتیز را کنار بزنید، کودکان و حیوانات دیگر را دور کنید و مسیر پله یا بالکن را مسدود کنید.
۳) حیوان را مهار نکنید؛ گرفتن دستوپا تشنج را متوقف نمیکند و میتواند آسیب ایجاد کند.
۴) چیزی داخل دهان نگذارید. سگ و گربه زبان خود را «قورت نمیدهند» و این کار خطر گازگرفتگی، شکستگی دندان یا خفگی دارد.
۵) اگر محیط ایمن است، چند ثانیه فیلم بگیرید تا به تشخیص کمک کند.
چه زمانی اورژانسی است؟
اگر تشنج به پنج دقیقه نزدیک میشود، همان زمان با مرکز اورژانس تماس بگیرید و آماده حرکت شوید. تشنج طولانی میتواند دمای بدن را بالا ببرد و به مغز و سایر اندامها آسیب بزند. چند تشنج در فاصله کوتاه یا تشنج دوباره پیش از بازگشت هوشیاری نیز پرخطر است. نخستین تشنج، مشکل تنفس، لثه آبی یا بسیار رنگپریده، احتمال سم، ضربه به سر، گرمازدگی، قند خون پایین شناختهشده، شروع در سن بسیار کم یا بالا و بازنگشتن هوشیاری نیز نیازمند توجه سریعاند.
پس از پایان تشنج
محیط را ساکت و کمنور نگه دارید و نزدیک صورت حیوان نشوید؛ ممکن است موقتاً شما را نشناسد. مسیر پله و فضای باز را ببندید و اجازه دهید در محل خنک و امن استراحت کند. فقط پس از بازگشت توان بلع مقدار کمی آب پیشنهاد کنید و غذا را تا هوشیاری و بلع طبیعی عقب بیندازید. زمان پایان و رفتار پس از تشنج را ثبت کنید.
انتقال ایمن
حیوان کوچک را پس از پایان حرکات میتوان با حوله ضخیم داخل باکس گذاشت. برای سگ بزرگ، پتوی محکم میتواند برانکارد موقت باشد. اگر تشنج هنوز ادامه دارد، پیش از حرکت با مرکز درمانی تماس بگیرید؛ راننده و مراقب دو نفر جدا باشند و حیوان روی سطح کمارتفاع و دور از لبهها قرار گیرد.
داروی نجات خانگی
برای بعضی حیوانات مبتلا به صرع، دامپزشک داروی نجات داخل بینی یا مقعدی تجویز میکند. دارو باید برای همان حیوان، با مقدار مشخص و طبق آموزش قبلی استفاده شود. داروی فرد یا حیوان دیگر، قرص خوراکی هنگام بیهوشی یا افزایش خودسرانه مقدار داروی روزانه خطرناک است.
آیا هر حملهای تشنج است؟
خیر. غش، اختلال دهلیزی، لرزش و بعضی حرکات هنگام خواب یا رفتارهای تکراری ممکن است شبیه تشنج باشند. ویدئو و شرح دقیق زمانبندی مفید است، اما جای معاینه را نمیگیرد.
چرا تشنج رخ میدهد؟
علل احتمالی شامل صرع اولیه یا ژنتیکی، مسمومیت، افت قند خون، بیماری کبد یا کلیه، اختلال الکترولیت، التهاب یا عفونت مغز، ضربه، اختلال عروقی، توده مغزی، ناهنجاری مادرزادی و واکنش به بعضی داروهاست. تشنج یک علامت است؛ صرع تشخیصی است که به الگو و علت حملات مربوط میشود. یک بار تشنج لزوماً به معنی صرع مادامالعمر نیست.
دامپزشک به چه اطلاعاتی نیاز دارد؟
زمان و مدت حمله، تعداد حملهها در ۲۴ ساعت، رفتار پیش و پس از حمله، سطح هوشیاری، درگیری همه بدن یا یک ناحیه، داروها و مکملها، احتمال تماس با سم، بیماریهای قبلی، سابقه ضربه، ویدئو و سن شروع نخستین حمله. ارزیابی ممکن است شامل معاینه عصبی، قند خون، آزمایش خون و ادرار و در موارد انتخابشده تصویربرداری مغز یا بررسی مایع نخاع باشد.
دفتر ثبت تشنج
برای حملات تکراری، تاریخ، ساعت، مدت، نوع حرکات، هوشیاری، رویدادهای پیش از حمله، رفتار پس از حمله، داروی نجات استفادهشده و مدت بازگشت به وضعیت عادی را ثبت کنید. این دادهها از عبارت کلی «گاهی تشنج میکند» بسیار مفیدترند.
مثال عملی
سگی ناگهان روی زمین میافتد و اندامهایش حرکت پارویی دارند. صاحب تایمر را روشن میکند، میز کوچک را کنار میزند و چراغها را کم میکند. پس از حدود ۹۰ ثانیه حرکات متوقف میشوند، اما سگ گیج است. صاحب بهجای در آغوش گرفتن یا دادن فوری آب، راه پله را میبندد و چون این نخستین حمله است همان موقع با دامپزشک تماس میگیرد.
اشتباهات رایج
قراردادن دست یا وسیله داخل دهان؛ مهار محکم دستوپا؛ بلندکردن حیوان وسط حمله؛ ریختن آب سرد روی بدن؛ دادن آب، غذا یا قرص در حالت نیمههوشیار؛ نادیدهگرفتن مدت حمله؛ منتظرماندن در تشنج نزدیک پنج دقیقه؛ تنبیه رفتار گیج پس از تشنج؛ قطع ناگهانی داروی ضدتشنج؛ استفاده از داروی نجات بدون نسخه اختصاصی.
FAQ
آیا حیوان هنگام تشنج درد دارد؟ هوشیاری در تشنج عمومی معمولاً مختل است، اما خطر آسیب جسمی و عوارض تشنج طولانی وجود دارد.
آیا باید زبان حیوان را بیرون بکشیم؟ خیر.
هر تشنجی اورژانس است؟ نخستین تشنج باید سریع بررسی شود و تشنج طولانی یا متوالی فوریت بیشتری دارد.
آیا فیلمگرفتن مفید است؟ بله، پس از ایمنکردن محیط.
آیا داروی ضدتشنج مادامالعمر است؟ برای برخی حیوانات بله، اما تصمیم به علت و الگوی حملات بستگی دارد.
آیا گربهها نیز صرع میگیرند؟ بله.
جمعبندی
در زمان تشنج، ثبت زمان، ایمنکردن محیط، دور نگهداشتن دست از دهان و شناخت علائم اورژانسی مؤثرترین اقدامات صاحب حیواناند. تشنج طولانی یا متوالی نباید در خانه تحت نظر باقی بماند.